امروزه در دنياي پيشرفته علم وتكنولوژي "مهندسين " نقش مغز متفكر و هدايتگر فرايندهاي طراحي ، ساخت وتوليد كليه نيازهاي بشري از كوچكترين قطعات ابزار و وسايل گرفته تا بزرگترين پروژه ها نظير آسمانخراشها ، سدها ، هواپيماها وساير طرح هاي مهندسي را به عهده گرفته اند که حرفه ساخت و ساز نیز از آن جمله است .
بطور کلی فرایند ساخت هر پروژه ای اعم از عمرانی و غیر عمرانی ، را می توان از لحاظ زمانی به سه بخش کلی تقسیم کرد :
بخش اول : طراحی و برنامه ریزی
بخش دوم : ساخت و اجرا
بخش سوم : بهره برداری یا تولید
این تقسیم بندی تقریبا" در تمامی کارهای علمی و مهندسی صادق است . اما از طرف دیگر ، در حیطه کارهای مهندسی وقتی که بخواهید موفقیت یا کارآیی یک پروژه را ارزیابی نمایید ، مهمترین مبنای ارزیابی ، اقتصاد مهندسی است که قبل از سه بخش فوق الذکر باید مورد بررسی قرار گیرد . به این معنی که قبل از آنکه هر کاری به مرحله طراحی برسد ، ابتدا باید از لحاظ اقتصادی توجیه پذیر بوده و ارزش سرمایه گذاری را داشته باشد . در فرهنگ مهندسی عمران این بخش از کار ، به عنوان " فاز صفر" یا فاز مطالعاتی نامیده می شود .
کاملا" روشن است که حساسیت و اهمیت بخش مطالعاتی و بخش طراحی ، به مراتب بیشتر از ساخت و بهره برداری است و هر چقدر در این بخش ، مسائل مختلف عمیق تر و بهتر دیده شود ، حتی اگر این بررسی مستلزم صرف هزینه و زمان بیشتری باشد ، باز هم باعث می شود که در زمان و هزینه بخش های ساخت و بهره برداری ، صرفه جویی بیشتری به عمل آید .
اگر چه رعایت ترتیب بخش های مختلف پروژه الزامی است ، اما امروزه در دنیای پیشرفته علم و تکنولوژی ، با فراهم ساختن تمهیدات گسترده و استفاده همزمان علم و تجربه ، توانسته اند تا در بسیاری از پروژه ها بخش های طراحی و ساخت را بطور همزمان نیز انجام دهند .
عوامل و دست اندرکاران هر پروژه مهندسی را می توان بطور کلی به سه قسمت تقسیم کرد که در ذیل نام برده و تعریف می شوند :
کارفرما یا مالک : کسی که هزینه پروژه را پرداخت کرده و در نهایت صاحب نتیجه کار شناخته می شود.
مشاور یا طراح : کسی است که مطالعات ، طراحی و برنامه ریزی پروژه را انجام داده و بر روند ساخت پروژه نظارت می کند . مشاور به عنوان بازوی فکری کارفرما ، شناخته می شود .
پیمانکار یا سازنده : کسی است که عملیات ساخت و اجرای پروژه را به عهده گرفته و کار را تا مرحله بهره برداری پیش می برد .
سه عامل فوق یعنی ( کارفرما – مشاور- پیمانکار ) مثلث ساخت پروژه های مهندسی را تشکیل می دهند .
روند پیدایش هر پروژه از آنجا آغاز می شود که کارفرما ابتدا احساس نیاز می کند ، پس از اعلام نیاز خویش به مشاور ، که بازوی فکری او می باشد ، وی با انجام بررسی های لازم ، نیاز کارفرما را کاملا" شناسایی کرده و آنرا متناسب با شرایط و امکانات کارفرما ، بسط می دهد . سپس راههای رفع نیاز را پیدا کرده و بهترین راه را طراحی و برنامه ریزی می کند .
در بخش اجرا ، مشاور به کارفرما کمک می کند تا سازنده یا پیمانکار صاحب صلاحیت را انتخاب کرده و با پیمانکار ، قرارداد انجام کار را منعقد نماید . در طول دوران ساخت نیز مشاور بر صحت انجام امور ، نظارت داشته و در مواقع لازم ، مشکلات را رفع خواهد نمود و در نهایت در زمان بهره برداری ، آموزش ها و راهنمایی های لازم از طرف مشاور و طراح به بهره بردار داده خواهد شد .
این نکته نباید فراموش شود که دست اندرکاران هر یک از سه قسمت فوق ( کارفرما ، مشاور و پیمانکار ) با توجه به نوع و گستردگی پروژه می تواند از یک نفر تا صدها نفر کارشناس و مهندس تشکیل شوند .
گروه مهندسینی که برای طراحی و ساخت یک پروژه همکاری می کنند وابسته به نوع و گستردگی پروژه و با توجه به اهداف و کارایی طرح می توانند از یک یا چند رشته مهندسی نظیر عمران ، مکانیک ، شیمی ، معماری ، تاسیسات ، کامپیوتر ، صنایع و ... تشکیل شوند .
پر واضح است که در جریان پروژه های عمرانی ، وجود مهندس عمران در گروه هر یک از عوامل دست اندرکار ( کارفرما ، مشاور و پیمانکار ) ضروری و غیر قابل انکار است و تقریبا" عمده وظایف مختلف هر بخش از فرایند ساخت پروژه های عمرانی بر دوش مهندسین عمران نهاده می شود و از طرف دیگر در پروژه های عمرانی ، همراهی کارفرما توسط مهندسین عمران از ابتدای مرحله تشخیص نیاز تا انتهای بخش ساخت و حتی در زمان بهره برداری ، امری لازم و ضروری است .
اکنون به سادگی می توان دریافت که با توجه به طول دوران مسئولیت مهندس عمران ( از ابتدا تا انتهای پروژه ) و با توجه به دامنه اختیارات وی ( هم در کادر کارفرما و هم در کادر مشاور و پیمانکار ) ، نقش مهندسین عمران در فرایند طراحی ساخت و بهره برداری کلیه پروژه های عمرانی کوچک و بزرگ ، بسیار حساس بوده و همانطوری که از نام آنها پیداست ، عمران و آبادانی را در گرو اطلاعات علمی و تجربیات فنی خویش خواهند داشت .
علاوه بر موارد ذکر شده نظارت عالمانه و مستمر در اجرای عملیات ساخت ، مصالح مصرفی و کارهای انجام شده بر اساس نقشه ها و مشخصات فنی یکی از ضروریات در انجام یک پروژه می باشد .
به طبع اعمال نظارت مثمر ثمر در این گونه فعالیت ها محتاج به تجربه و دانش خاص خود بوده به نحوی که تشخیص فرایند نظارت را و اینکه چه فعالیتی را در چه زمانی و چگونه به انجام رساند را برای کارشناسان و تکنسین ها تسهیل نموده و کیفیت و سرعت مراحل اجرای کار را افزایش می دهد.
از این رو با توجه به جایگاه رشته مهندسی عمران در فرایند ساخت و ساز در این وبسایت جهت بالا بردن دانش علمی و تجربی مهندسی راه و ساختمان این وبلاگ از اوایل سال 87 راه اندازی و در آن مطالبی آموزشی تقدیم دوستداران می شود.

از کلیه دوستان عزیز تقاضا دارم که با نظرات خود که باعث دلگرمی ما می شود ، در هر چه بهتر شدن این وبلاگ ما را یاری کنند . همچنین از منوی نظر سنجی در ستون سمت راست به مطالب وبلاگ امتیاز دهید .